บทเรียนจาก 20 ปีบนเส้นทางสร้าง ERP

ตลอด 20 ปี ผมสร้างระบบ ERP ให้คนอื่นมาตลอด ทั้งโรงงาน ผู้ค้าส่ง และผู้ค้าอัญมณี ระบบเปิดใช้ได้ไม่ถึงเดือน ครึ่งทีมก็กลับไปใช้สเปรดชีตเหมือนเดิม

ผมเริ่มจาก Gemwares ซึ่งเป็น ERP สำหรับโรงงานเครื่องประดับ งานเครื่องประดับคือโจทย์สินค้าคงคลังที่ยากที่สุดโจทย์หนึ่ง เพราะทุกชิ้นไม่ซ้ำกัน อัญมณีมีทั้งเกรด สี และน้ำหนักกะรัต โลหะก็มีระดับความบริสุทธิ์ แหวนวงเดียวอาจประกอบด้วยวัสดุห้าชนิด แต่ละชนิดมีต้นทุนของตัวเอง ถ้า ERP รับมือกับเครื่องประดับได้ ก็แทบจะรับมือกับอะไรก็ได้

จากนั้นผมสร้างระบบห่วงโซ่อุปทานให้บริษัทอาหารและผู้ค้าส่ง ทั้งสินค้าเน่าเสียง่าย การติดตามแบทช์ วันหมดอายุ และการโอนย้ายระหว่างสาขา ธุรกิจแบบนี้ไม่มีเวลาให้ซอฟต์แวร์ที่ช้า เวลาร้านอาหารอยากรู้ว่าในห้องเย็นมีไก่เหลือเท่าไร เขาต้องรู้เดี๋ยวนั้น ไม่ใช่รอโหลด 30 วินาที

ปี 2019 ผมเริ่มทำ GemCloud แพลตฟอร์มซื้อขายอัญมณีที่ได้รับการสนับสนุนจาก Gemfields (LSE: GEM) เราสร้างขึ้นมาใหม่ทั้งหมด ทั้งสินค้าคงคลัง การจัดซื้อ การออกใบแจ้งหนี้ การผลิต และระบบบัญชี ทุกอย่างเป็น event-sourced และทำงานแบบเรียลไทม์ เราพัฒนากันต่อจนกระทั่ง Gemfields เข้าถือกิจการในปี 2023 และผมก็ถอนตัวออกมา

ผ่านไป 20 ปี ผมเห็นรูปแบบเดิมชัดเจน ERP ทุกตัวล้มเหลวด้วยเหตุผลเดียวกัน:

เหตุผลที่ 1: UI ที่ช้าทำให้ไม่มีใครยอมใช้

เวลาจะแก้ราคาสินค้าสักตัว ต้องเข้าไปที่ material master เปิดแท็บการขาย แก้ฟิลด์ กดบันทึก แล้วย้อนกลับ สุดท้ายคนก็เลิกใช้ระบบและกลับไปใช้สเปรดชีต Gartner ประเมินว่าโครงการ ERP 55-75% ไม่บรรลุเป้าหมายที่ตั้งไว้ และเหตุผลหลักไม่ใช่เรื่องเทคนิค แต่เป็นเพราะพนักงานไม่ยอมใช้ซอฟต์แวร์ที่ช้ากว่าของเดิมที่เคยใช้

เหตุผลที่ 2: กว่าจะตั้งระบบเสร็จก็หลายเดือน

การวางระบบ SAP โดยทั่วไปใช้เวลา 14 เดือนและมีค่าใช้จ่ายราว 1.5 ล้านดอลลาร์สำหรับบริษัทขนาดกลาง Odoo เร็วกว่านั้นแต่ก็ยังต้องมีที่ปรึกษามาตั้งค่าให้ พอระบบเปิดใช้จริง ธุรกิจก็เปลี่ยนไปแล้ว และสิ่งที่วางไว้ก็ล้าสมัยตั้งแต่วันแรก

เหตุผลที่ 3: โมเดลธุรกิจไม่ได้อยู่ข้างคุณ

ผู้ขาย ERP แบบ SaaS ได้เงินเมื่อคุณจ่ายรายเดือน ไม่ใช่เมื่อธุรกิจคุณไปได้ดี ข้อมูลของคุณถูกล็อกอยู่บนคลาวด์ของเขา ถ้าหยุดจ่ายเมื่อไรก็เสียทุกอย่าง แรงจูงใจของสองฝ่ายจึงไม่ได้ไปทางเดียวกัน

ผมเห็นเรื่องเดิมวนซ้ำมาตลอด ธุรกิจซื้อซอฟต์แวร์ ERP มา ใช้เวลาหลายเดือนตั้งค่า พนักงานต่อต้าน โครงการชะงัก สุดท้ายเหลือระบบราคาแพงที่ไม่มีใครใช้ กับสเปรดชีตข้าง ๆ ที่ทุกคนพึ่งพาจริง ๆ

แล้วผมทำอะไรกับเรื่องนี้

หลังจบ GemCloud ผมอยากรู้ว่าความเจ็บปวดส่วนไหนเป็นเรื่องเทคนิค และส่วนไหนเป็นเรื่องโมเดลธุรกิจของการวางระบบ ผมเลยสร้าง Celerp ขึ้นมาบน Code Elastic Layer สถาปัตยกรรมที่ออกแบบมาให้โฮสต์เอง ต่อยอดได้ และปรับแต่งง่าย นักพัฒนาคนไหนก็เขียนโมดูลให้มันได้ หรือธุรกิจจะหยิบโมดูลที่คนอื่นทำไว้แล้วมาใช้ก็ได้

Celerp ทำงานเป็นแอปเดสก์ท็อปที่เปิดเซิร์ฟเวอร์ในเครื่องพร้อม Postgres มาในตัว คนในออฟฟิศเข้าใช้ผ่านเบราว์เซอร์ ส่วนนักพัฒนาจะติดตั้งด้วย pip install celerp ก็ได้ ไม่ต้องมีที่ปรึกษา ไม่ต้องอบรม ไม่ต้องมีแผนก IT

บทเรียนสำคัญคือความเร็วในการตั้งระบบต่างหากที่เป็นตัวชี้ขาด ถ้าดาวน์โหลดโปรแกรม นำเข้าข้อมูล แล้วได้ ERP ที่ทั้งออฟฟิศใช้งานได้จริงภายใน 2 นาที ปัญหาเรื่องคนไม่ยอมใช้ก็หายไปเอง เพราะคนไม่ได้ต่อต้านซอฟต์แวร์ที่ใช้ได้ทันที แต่ต่อต้านซอฟต์แวร์ที่ต้องตั้งค่ากันหลายเดือน

ผมยังใส่สิ่งที่ไม่เคยเห็นใน ERP ตัวอื่นเข้าไปด้วย นั่นคือการคลิกแก้ไขข้อมูลได้ทันที การแก้ราคาสินค้า 50 รายการใน SAP ใช้เวลาราว 2 นาทีต่อรายการ รวมแล้ว 100 นาที แต่ใน Celerp แค่คลิกหัวคอลัมน์ กด shift เลือก 50 แถว พิมพ์ราคาใหม่ แล้วกด Enter จบใน 45 วินาที นี่ไม่ใช่การปรับปรุงเล็ก ๆ แต่คือเส้นแบ่งระหว่างพนักงานที่ใช้ระบบจริง กับพนักงานที่เมินมันไปเลย

Celerp มีทั้งสินค้าคงคลัง การจัดซื้อ การออกใบแจ้งหนี้ การผลิต ระบบบัญชี ฉลากบาร์โค้ด การนำเข้า CSV สิทธิ์ตามบทบาท ผู้ช่วย AI และบันทึกการตรวจสอบที่แก้ไขไม่ได้ ใช้ฟรีเมื่อโฮสต์เอง โดยแกนหลักอยู่ภายใต้ BUSL 1.1 โมดูลมาตรฐานเป็น MIT และส่วน UI เปิดเผยซอร์สโค้ด

บทเรียน

ผ่านมา 20 ปี ผมได้บทเรียนว่า ERP ที่ดีที่สุดไม่ใช่ตัวที่ฟีเจอร์เยอะที่สุด แต่คือตัวที่คนใช้จริง และคนจะใช้ซอฟต์แวร์ที่เร็ว เรียบง่าย และไม่ต้องจ้างที่ปรึกษามาตั้งค่าให้

ติดต่อผมได้ที่ LinkedIn ผมยินดีคุยกับผู้ประกอบการคนอื่น ๆ และอยากฟังว่าคุณใช้ระบบกันอย่างไร